Felç (inme), beyne giden kan akışının aniden kesilmesi veya azalması sonucu ortaya çıkan ciddi bir tıbbi acil durumdur. Beyin hücreleri oksijen ve besin maddelerinden yoksun kaldığında dakikalar içinde ölmeye başlar. Bu nedenle felç belirtilerini erken tanımak ve hızlı müdahale etmek, kalıcı beyin hasarını önlemek ve hayat kurtarmak için kritik öneme sahiptir.
Felç Nedir ve Neden Önemlidir?
Felç, beynin belirli bir bölgesine kan akışının kesilmesi nedeniyle beyin dokusunun hasar görmesiyle oluşur. İnme olarak da bilinen bu durum, Türkiye’de ve dünyada önde gelen ölüm ve sakatlık nedenlerinden biridir. Eksen Sağlık Yatılı Fizik Tedavi Merkezi’nde inme tedavisi konusunda uzman ekipler, felç hastalarının iyileşme sürecinde önemli rol oynamaktadır.
Beyin hücreleri her dakika 1.9 milyon hızla ölür ve bu nedenle “zaman beyindir” sözü felç tedavisinde altın kuraldır. Erken müdahale ile beyin hasarı minimize edilebilir ve iyileşme şansı önemli ölçüde artar.
FAST Testi: Felç Belirtilerini Hızlı Tanıma Yöntemi
Felç belirtilerini hızlı bir şekilde tanımak için dünya çapında kabul görmüş FAST testi kullanılır. Bu test, herkesin kolayca uygulayabileceği basit bir değerlendirme yöntemidir:
- F (Face – Yüz): Kişiden gülümsemesini isteyin. Yüzün bir tarafında sarkma, asimetri veya ifadesizlik var mı? Ağız köşesinde çekilme gözlemleniyor mu?
- A (Arms – Kollar): Kişiden her iki kolunu da kaldırmasını isteyin. Bir kol aşağıda kalıyor veya kaldırılamıyor mu? Kol veya bacakta ani güçsüzlük, uyuşma hissediliyor mu?
- S (Speech – Konuşma): Basit bir cümleyi tekrar etmesini isteyin. Konuşma geveliyor, anlaşılmıyor veya kelimeleri bulamıyor mu?
- T (Time – Zaman): Bu belirtilerden herhangi biri görüldüğünde hemen 112’yi arayın. Zaman kaybetmeyin, çünkü her dakika önemlidir!
Felç Belirtileri: Dikkat Edilmesi Gereken Uyarı İşaretleri
Felç belirtileri genellikle aniden ortaya çıkar ve acil tıbbi müdahale gerektirir. İşte en sık görülen felç belirtileri:
1. Yüzde Sarkma ve Asimetri
Yüzün bir tarafında ani sarkma, mimik kaybı veya salya akması felcin en belirgin işaretlerinden biridir. Kişi gülümsediğinde yüzün bir tarafı hareketsiz kalabilir.
2. Kol veya Bacakta Güçsüzlük ve Uyuşma
Vücudun bir tarafında, özellikle kol veya bacakta ani başlayan güç kaybı, uyuşukluk veya hissizlik görülür. Kişi nesneleri tutamayabilir veya yürümekte zorlanabilir.
3. Konuşma Bozuklukları
Konuşmada zorluk, kelimeleri geveleme, tutarlı cümleler kuramama veya başkalarının söylediklerini anlamakta güçlük çekme önemli bir uyarı işaretidir. Felç tedavisi ve rehabilitasyon sürecinde konuşma terapisi büyük önem taşır.
4. Ani Görme Problemleri
Bir veya iki gözde ani bulanık görme, kararmış görme, çift görme veya görme kaybı yaşanabilir.
5. Denge Kaybı ve Koordinasyon Sorunları
Ani başlayan baş dönmesi, dengeyi korumada veya yürümede zorluk, koordinasyon eksikliği felç belirtisi olabilir.
6. Şiddetli ve Ani Baş Ağrısı
Normal baş ağrılarından farklı olarak ani ve şiddetli başlayan, bazen kusma, baş dönmesi veya bilinç değişikliği eşlik edebilen bir baş ağrısı ciddi bir uyarı işaretidir.
7. Bilinç Değişiklikleri
Aniden oluşan bilinç kaybı, bayılma, konfüzyon veya bilişsel bozulmalar görülebilir.
Geçici İskemik Atak (GİA): Mini Felç Uyarısı
Geçici İskemik Atak (GİA veya TİA), “mini felç” olarak da bilinir ve beyne giden kan akışının geçici olarak kesilmesiyle oluşur. Belirtiler genellikle birkaç dakika ila birkaç saat sürer ve sonra tamamen kaybolur. Ancak GİA’yı hafife almayın!
GİA yaşayan kişilerin yaklaşık üçte birinde gelecekte tam bir felç riski vardır. GİA, yaklaşan bir felcin önemli bir uyarı işaretidir ve hemen tıbbi değerlendirme gerektirir. Erken müdahale ile GİA sonrası felç riskinin %80’e kadar azaltılabileceği bilinmektedir.
Kadınlarda Felç Belirtileri
Kadınlar, erkeklere göre bazı farklı veya ek felç belirtileri yaşayabilir:
- Genel halsizlik ve yorgunluk
- Dezoryantasyon, konfüzyon veya hafıza problemleri
- Bulantı ve kusma
- Nefes darlığı
Bu belirtiler daha belirsiz olabilir ve bu nedenle kadınlarda felç tanısı bazen gecikebilir. Herhangi bir şüpheli belirti durumunda hemen tıbbi yardım alınmalıdır.
Felç Tanı Yöntemleri
Felç şüphesi olan bir hastada hızlı ve doğru tanı koymak için çeşitli yöntemler kullanılır:
- Bilgisayarlı Tomografi (BT): Beyin kanaması olup olmadığını hızlıca belirlemek için ilk tercih edilen görüntüleme yöntemidir.
- Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG): Beyin dokusunun detaylı görüntülerini sağlar ve erken dönemde küçük tıkanıklıkları tespit edebilir.
- Karotis Ultrasonu: Boyundaki karotis arterlerinde damar tıkanıklığı veya daralması olup olmadığını kontrol eder.
- Kan Testleri: Pıhtılaşma durumu, kan şekeri seviyeleri ve enfeksiyon varlığını değerlendirir.
- Ekokardiyogram: Kalpten kaynaklanan pıhtı riskini değerlendirir.
Felç Belirtileri Görüldüğünde Ne Yapmalı?
Felç belirtilerinden herhangi birini fark ettiğinizde:
- Hemen 112’yi arayın: Acil servise kendiniz gitmeye çalışmayın. Ambulans ekipleri yolda tedaviye başlayabilir.
- Belirtilerin başlama zamanını not edin: Bu bilgi, doktorların tedavi seçeneklerini belirlemesinde kritik öneme sahiptir.
- Kişiyi rahat bir pozisyonda tutun: Yatay pozisyonda, başı hafifçe yüksekte olacak şekilde bekletin.
- Yiyecek veya içecek vermeyin: Yutma güçlüğü olabilir ve aspirasyon riski vardır.
- Sakin kalın: Panik yapmak durumu kötüleştirebilir.
Felç Sonrası Rehabilitasyon ve İyileşme
Felç sonrası dönemde profesyonel rehabilitasyon hizmetleri büyük önem taşır. Erken başlayan fizik tedavi, konuşma terapisi ve mesleki terapi programları, hastaların günlük yaşam aktivitelerine dönmelerinde kritik rol oynar.
Rehabilitasyon süreci şunları içerir:
- Fizik tedavi ve egzersiz programları
- Konuşma ve yutma terapisi
- Mesleki terapi ve günlük yaşam aktiviteleri eğitimi
- Psikolojik destek ve danışmanlık
- Beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri
Sonuç
Felç belirtilerini erken tanımak hayat kurtarır. FAST testini öğrenin, çevrenizdekilere öğretin ve herhangi bir şüpheli belirti durumunda hemen 112’yi arayın. Unutmayın: Felç tedavisinde her dakika değerlidir ve erken müdahale, iyileşme şansını önemli ölçüde artırır.
Felç geçirmiş bir yakınınız varsa veya felç riski taşıyorsanız, uzman bir sağlık kuruluşundan destek almaktan çekinmeyin. Doğru tedavi ve rehabilitasyon ile felç sonrası yaşam kalitesi önemli ölçüde iyileştirilebilir.
